Over voeding en ondervoeding

Over voeding en ondervoeding

Ondervoeding kan bij iedereen optreden, ook als het gewicht goed is. Van ondervoeding is sprake als iemand structureel te weinig energie of voedingstoffen binnenkrijgt, die nodig zijn om gezond te blijven. Uiteindelijk zal het leiden tot slechter functioneren van het lichaam. In de zorg is ondervoeding een veelvoorkomend probleem. Met name kwetsbare ouderen en zieken hebben een verhoogd risico om ondervoed te raken. Naar schatting is 10 tot 15 procent van de patiënten in verpleeghuizen ondervoed. In de thuiszorg is dit zelfs 15 tot 30 procent. Het voorkomen en behandelen van ondervoeding is belangrijk om verdere achteruitgang van het lichaam te voorkomen.

Criteria voor ondervoeding

Mensen die te lang te weinig eten, raken ondervoed. Bij ondervoeding wordt er meer energie verbruikt, dan dat er binnen komt. Er zal dan spiermassa afgebroken worden en hierdoor verzwakt het lichaam. Van ondervoeding is sprake als er meer dan 5 procent (of ongeveer 3 kg) ongewenst gewichtsverlies is in een maand tijd, of meer dan 10 procent (of ongeveer 6 kg) gewichtsverlies over een periode van zes maanden. Andere indicaties om te bepalen of er sprake is van ondervoeding zijn onbedoeld gewichtsverlies, wijder zittende kleding, slechte eetlust en vermoeidheid of een slechte conditie. Ook de Body Mass Index (BMI) kan een indicatie geven. Mensen tot 65 jaar met een BMI van onder de 18,5 hebben ondergewicht. Bij ouderen van 65 jaar en ouder wordt de grens van een BMI van 20 gehanteerd.

Langzamer herstel en toename van risico op complicaties
Als het lichaam te weinig energie en voedingsstoffen binnenkrijgt, gaat het de reserves van het lichaam aanspreken. Hierbij wordt niet alleen vetweefsel, maar ook spierweefsel afgebroken om energie uit vrij te maken. Dat heeft nadelige gevolgen. Afname van spiermassa kan leiden tot een verminderde mobiliteit en een verhoogd risico op vallen, met bijvoorbeeld botbreuken tot gevolg. De energie die het lichaam vrijmaakt uit het spier- en vetweefsel wordt gebruikt om de belangrijkste lichaamsfuncties in stand te houden. Bij ziekte heeft het lichaam extra energie nodig om te herstellen. Als deze energie niet of te kort beschikbaar is, zal het herstel langer duren. Ook het risico op complicaties zoals doorligplekken en infecties neemt toe.

Oorzaken van ondervoeding
Een verminderde inname, wat uiteindelijk leidt tot ondervoeding, kan ontstaan door verschillende factoren. Dit kan bijvoorbeeld komen door verminderde eetlust, als gevolg van afname van het reuk- en smaakvermogen, maar ook pijn bij het slikken en kauwen. Een operatie of ziekte kan daaraan ten grondslag liggen. Eten verandert van een genietmoment in noodzakelijk kwaad, met als gevolg dat maaltijden overgeslagen worden of dat er kleinere porties gegeten wordt. Veel van deze factoren komen terug bij ouderen of zieken, waardoor dit de grootste risicogroep voor ondervoeding is. Andere factoren die ook nog genoemd kunnen worden zijn depressie, dementie of eenzaamheid. Zo kan het zijn dat iemand niet in staat is zelf een maaltijd te halen of te betalen, dit gewoonweg vergeet of geen zin heeft het huis uit te gaan.

Kosten van ondervoeding
Het voorkomen en behandelen van ondervoeding staat hoog op de agenda in de zorg. De kosten die ondervoeding met zich meebrengt zijn namelijk hoog. Dit komt onder andere doordat ondervoeding zorgt voor een langer verblijf in het ziekenhuis of instelling, maar ook door het gebruik van speciale voeding. Ziekenhuizen zijn jaarlijks ongeveer 1,1 miljard euro kwijt aan ondervoede patiënten. Bij verzorgings- en verpleeghuizen gat dit om ongeveer  523 miljoen.

Voorzien in de energiebehoefte
Bij mensen die ondervoed zijn, is het in eerste instantie van belang om verdere afname van gewicht te stoppen. Hiervoor is het nodig om te voorzien in de energiebehoefte. Vervolgens is het van belang om aan te sterken en weer op een gezond gewicht te komen. Daarvoor zijn extra energie en eiwitten bovenop de aanbevolen dagelijkse hoeveelheden noodzakelijk. Een diëtist kan hiervoor een uitgebalanceerd en afgestemd voedingsschema opstellen.

Stimulans voor het verteringsstelsel
Het heeft de voorkeur om ondervoeding te behandelen met normale voeding en eventueel aanvullend met drinkvoeding en/of modules (eiwitten, koolhydraten en vetten in poedervorm). Het gebruik van normale voeding zorgt er namelijk voor dat het verteringsstelsel gestimuleerd wordt. Daarbij moet gedacht worden aan energiedichte producten met veel eiwitten zoals volvette zuivel. Op dat moment is het minder van belang of iets in de Schijf van Vijf staat.

Normale voeding verrijken
Normale voeding kan verrijkt worden door te kiezen voor volle of vette varianten. Verrijk een toetje met bijvoorbeeld een toef slagroom en een verkruimeld koekje. Voeg een scheut kookroom toe aan een kom soep. Beleg boterhammen extra dik of voeg een klontje suiker toe aan een kop thee.

Energie- en eiwitverrijkte producten
Op de markt zijn er diverse energie- en eiwitverrijkte producten verkrijgbaar. Het is gewoon eten, waaraan extra eiwit is toegevoegd. Van brood tot fruitsap en van soep tot zuivel. Normale voeding kan vervangen worden door eiwitrijke voeding, zodat er niet meer gegeten hoeft te worden. Ook kan zo de eiwitinname eenvoudig verspreid worden over de hele dag.

De juiste voeding
Het assortiment van Holland Food Service is aangepast op ondervoeding. Om ondervoeding te voorkomen en te behandelen zijn er verschillende producten beschikbaar, waarmee normale voeding verrijkt kan worden. Daarnaast zijn er onlangs artikelen toegevoegd die energie- en eiwitverrijkt zijn. Binnenkort worden er workshops aangeboden met het thema ondervoeding. Blijf op de hoogte via de online nieuwsbrief. Aanmelden kan door een e-mail te sturen naar marketing@hollandfoodservice.nl.